Medytacja – sprawny mózg i wewnętrzny spokój

Tajemnicza, religijna mantra? Czy czysta psychologia i zachodni styl życia? Jest wiele różnych form medytacji, jednak wszystkie przynoszą podobne efekty.

Tekst Astrid Schaug

Praktyka czyni mistrza – także w odniesieniu do relaksacji

Czym jest medytacja?


Medytacja często wiązana jest z religiami Wschodu, takimi jak buddyzm czy hinduizm, jednakże również w chrześcijaństwie ma ona długą tradycję. Sama nazwa wywodzi się od łacińskiego słowa „meditatio”, które oznacza „akt myślenia o czymś”, „refleksję” i tym podobne.

Medytacja to wspólne określenia dla systematycznych ćwiczeń umysłu i ciała, których celem jest praktykowanie, a później również utrzymanie zdolności osiągania (i zachowania) określonego stanu umysłu. Określony, pożądany stan umysłu różni się w zależności od rodzaju medytacji, jednakże typowym celem jest przeważnie relaksacja (fizyczna i psychologiczna), wyzwolenie od niepodlegających kontroli myśli, rozwijanie zdolności do koncentracji, większe zrozumienie swojego wnętrza i otaczającego świata oraz emocjonalne wyciszenie i dystans do codziennego życia.

Metody osiągania takich stanów również różnią się w zależności od rodzaju medytacji, możemy jednak wyróżnić: mantry, ćwiczenia sensoryczne (takie jak wizualizacja), fantazjowanie, afirmacje, ćwiczenia oddechowe, skupienie, kontemplację, wolne skojarzenia i relaksację.

Zachodnia medytacja


W ciągu ostatniej dekady medytacja stała się popularna na Zachodzie. Zazwyczaj łączy w sobie różne formy medytacji buddyjskiej oraz techniki bazujące na jodze, bez wydźwięku religijnego. Najbardziej rozpowszechniona w krajach skandynawskich, niereligijna technika medytacji zwana jest Medytacją Acem. Jest to norweska metoda relaksacji i rozwoju osobistego. Bazuje na neutralnych, niereligijnych i niemistycznych założeniach. Zamiast tego wykorzystuje osiągnięcia zachodniej psychologii. Medytacja Acem polega na głośnym, pozbawionym wysiłku powtarzaniu dźwięku medytacyjnego, podczas gdy myśli i wrażenia mogą swobodnie napływać i odpływać. Nie ma nacisku na zachowanie pustki w umyśle. Medytację Acem należy praktykować dwa razy dziennie, 30 minut rano i 30 minut po południu. Acem to norweska organizacja non-profit, założona w Oslo w 1966 roku, której głównym celem jest rozpowszechnianie Medytacji Acem. Obecnie organizacja ta dużo prężniej rozwija się poza Skandynawią niż na terenie państw Dalekiej Północy. Acem funkcjonuje w Szwecji, Danii, Holandii, Wielkie Brytanii, w Niemczech, Indiach i na Tajwanie.

Ludzie, którzy medytują regularnie przez jakiś czas, rozwijają niektóre zwoje i bruzdy mózgowe, co pozwala im szybciej przetwarzać informacje.

Badania


Badania dowodzą, że w trakcie medytacji można osiągnąć stan dużo głębszej relaksacji niż podczas tradycyjnego odpoczynku. To wszystko za sprawą fal mózgowych. Profesor Øyvind Ellingens z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo – Technicznego wraz z norweskimi i australijskimi współpracownikami przestudiował fale mózgowe osób znajdujących się w stanie relaksacji. Mózg stale wykazuje aktywność elektryczną, bez względu na to, czy człowiek jest przytomny, czy nie. Aktywność mózgu można zmierzyć za pomocą EEG (elektroencefalografu). Badane osoby miały długie doświadczenie w medytowaniu. Poproszono je o zwykły, 20-minutowy odpoczynek, a następnie o medytowanie przez 20 minut. Podczas obu sesji założono im elektrody EEG, które mierzyły fluktuacje fal mózgowych.

Możemy wyróżnić 5 rodzajów normalnych fal mózgowych: alfa, beta, gamma, delta i theta. Rozmaite rodzaje fal oscylują w różnych frekwencjach zależnie od aktywności podejmowanej przez mózg. Poziom stresu jest niższy w przypadku fal theta. Gdy badane osoby medytowały, fale theta były najbardziej widoczne. Ten typ fal mózgowych jest najprawdopodobniej związany z uczuciem spokojnej uwagi oraz rejestrowaniem wewnętrznych bodźców. Zaobserwowano znaczące różnice pomiędzy stanem medytacji a stanem zwykłego relaksu.

Również fale alfa były bardziej widoczne podczas medytacji niż odpoczynku. Są one charakterystyczne dla przytomnego człowieka w stanie spoczynku. Ten typ fal mózgowych przez wiele lat służył do pomiaru stopnia relaksacji – podczas medytacji i ogólnie. Aktywność tych fal wzrasta, gdy mózg nie zajmuje się celową aktywnością.

Badania sugerują, że normalny stan odpoczynku umysłowego przyjmuje formę cichego strumienia myśli, obrazów i wrażeń – nie tych, które pochodzą z doznań zmysłowych czy myślenia celowego, ale tych, które są spontaniczne tworzone „w naszym wnętrzu”. Podczas medytacji jesteśmy bardziej świadomi tych spontanicznych, wewnętrznych doznań. Naukowcy twierdzą, że są powody, by przypuszczać, że istnieją procesy „mentalnego trawienia” lub „przetwarzania stresu”, podczas którego następuje kontekstowe łączenie rozmaitych wrażeń. Kiedy śpimy, pojawiają się fale delta. Podczas badań nad medytacją i stanem relaksu praktycznie nie odnotowano ich aktywności, potwierdzając jednocześnie, że medytacja różni się od snu.

Efekty


Badania nad efektami praktykowania różnych form medytacji sugerują, że niektóre problemy natury psychologicznej, takie jak stany lękowe czy depresyjne, mogą zostać zredukowane. Do typowych efektów stosowanie techniki Acem zaliczamy lepsze wysypianie się, poprawę koncentracji, mniejsze odczuwanie bólu i wzrost ogólnego poziomu energii. Długotrwałe praktykowanie Acem przyczynia się do większej samoświadomości i rozwoju osobistego.

Przeciwbólowe działanie medytacji


Niektóre badania naukowe sugerują, że praktykowanie medytacji może w znacznym stopniu wpływać na odczuwanie bólu. Podczas medytacji człowiek ukierunkowuje swoją uwagę w specyficzny sposób. Po pewnym czasie uczymy się szybciej wprawiać w stan relaksu, a co za tym idzie – możliwe jest zredukowanie odczuwanego bólu, twierdzi profesor Ellingens.

– Jak dotąd nie przeprowadzono badań porównawczych na temat różnych technik medytacyjnych, jednakże – bazując na doświadczeniach osób praktykujących różne rodzaje medytacji, można przypuszczać, że wpływ na funkcjonowanie mózgu jest mniej więcej taki sam, mówi Øyvind Ellingens.

Zmiany w mózgu


Wcześniejsze badania przeprowadzone na UCLA (na Uniwersytecie Kalifornijskim w USA) pokazują, że medytacja przyczynia się do „pogrubienia” mózgu (w pozytywnym znaczeniu), a także do wzmocnienia połączeń między neuronami. Najnowszy raport z UCLA wskazuje na jeszcze jedną zaletę medytacji: ludzie, którzy medytują regularnie przez jakiś czas, rozwijają niektóre zwoje i bruzdy mózgowe, co pozwala im szybciej przetwarzać informacje, szybciej podejmować decyzje i usprawnia pamięć. Istnieje związek pomiędzy liczbą lat praktykowania medytacji a zmianami w mózgu.

Źródła:


arrowForskning.no

arrowWikipedia.org

arrowSnl.no

arrowMedicalnewstoday.com

arrowStud.Acem.no